Zonde - Ziekte - Genezing (Deel 3a: Het wonder van de genezing op het gebed - 1)

Thema: Het wonder van de genezing op het gebed
Tekst: Jakobus 5: 14-15a
Tekstgedeelte(n): Marcus 16: 9-20; Jakobus 5: 7-20
Door: Ds. J. Haveman (predikant gereformeerde kerk vrijgem. Hattem-Noord)
Gehouden te: Roodeschool op 12 januari 2003
Opmerking RJCV:

De prekenserie Zonde - Ziekte - Genezing bestaat uit:
1: Mar09v14 - Bezeten!
2: Mar09v14-2 - Wie is er echt ziek?
3a: Jak05v14 - Het wonder van de genezing op het gebed - 1
3b: Jak05v14-2 - Het wonder van de genezing op het gebed - 2
4: Jak05v15b - Echte gemeenschap is helen door te delen

De delen dienen in serie gelezen te worden.

Extra: Inleiding op de prekenserie: Zonde - Ziekte - Genezing.

Aanwijzingen voor de Liturgie

Votum en zegengroet
Ps. 63: 1
Ps. 63: 2-3
Lezen: Marcus 16: 9-20; Jakobus 5: 7-20
Ps. 6: 1-3
Tekst: Jakobus 5: 14-15a
Preek
Gez. 31
Ps. 117
Zegen

Geliefde gemeente van de grote Heelmeester,

"In Jezus' Naam: loop!"

Afgeladen vol is de sporthal op die doordeweekse avond. Waar anders volleyballers of voetballers spelen, staan nu keurig in rijen tuinstoelen opgesteld. Iedere plaats is bezet. Vooraan is speciale ruimte voor rolstoelen. Er wordt luid en enthousiast gezongen. Aan de muur hangt een groot spandoek: alle dingen zijn mogelijk voor wie gelooft! Al deze mensen wachten gespannen op de dingen die gaan komen. Want Jan Zijlstra is hier, de bekende gebedsgenezer. "Ik ben geen gebedsgenezer", zegt hij een paar keer. "God geneest, verwacht het van Christus en niet van mensen." Drie dagen heeft Zijlstra de sporthal afgehuurd. "Voordat die drie dagen om zijn, zal ik met elk van u bidden", belooft hij. Eerst zijn de reumapatiënten aan de beurt. Truus uit Meppel meldt zich. "Kan God je genezen?" vraagt Zijlstra. "Ja, dat kan Hij." "Wanneer gaat Hij het doen?" "Nu", antwoordt Truus. "In Jezus Naam zeg ik dat je hersteld zult worden." Truus is verbijsterd: "Het is weg!" Jos uit Brabant volgt. Hij heeft veel gewrichtspijn, al een jaar lang. "Reuma wordt vernietigd!" Ook Jos getuigt: "Ik voel niks meer."
En zo gaat het de hele avond door. Thea uit Havelte heeft een versleten nek. Margreet uit Zwartsluis worstelt met darmproblemen. Gerard en Petra kunnen geen kinderen krijgen. De jonge Henk heeft astma. En Zijlstra reageert: "Nu stroomt Jezus' opstandingskracht door je heen." "Juk van de duivel, ga uit van haar." "Tumor sterf, opdat de hele stad weet dat er een levende God is."

Gebedsgenezing. Massale bijeenkomsten waar gebedsgenezers mensen weer hoop en toekomst geven. Zieken die van heinde en verre komen in een laatste poging tot herstel. Wat moet je er mee aan? Kan het? Mag het? Is het geloofwaardig en betrouwbaar? Of moet je sceptisch zijn over genezingswonderen en genezing op het gebed? Is het inbeelding en volksverlakkerij?

Wij zijn het in ieder geval niet zo gewend: directe genezing op het gebed. Kerken en kerkmensen zijn ook de feeling daarvoor - in ieder geval hier in het westen - grotendeels kwijtgeraakt. Wonderen en genezingen zijn iets voor zweverige groepen, gebedsgenezers en healers als Jomanda, Osborn, Greet Hofman of - tegenwoordig - Jan Zijlstra of T.B. Joshua. Toch hoor en lees je dat ook steeds meer 'gevestigde kerken' (Nederlands Gereformeerde Kerken, Gereformeerde Bond) genezingsdiensten gaan organiseren en zich bezighouden met ziekenzalving. Moeten we ons daar verre van houden of juist in verdiepen? Daar willen we vanuit Jakobus 5 over nadenken. Het thema is:

Het wonder van de genezing op het gebed

Als iemand bij u ziek is:

  1. Laat de oudsten komen
  2. Zij zullen bidden en zalven, en
  3. Er volgt genezing

Alleen: ik kwam er tijdens het maken van deze preek achter dat er zoveel over te melden is, dat we vandaag alleen nog maar toekomen aan het eerste punt. Daarom Deo volente volgende week het vervolg.

Het wonder van de genezing op het gebed - Als iemand bij u ziek is:

1. Laat de oudsten komen

In het algemeen zou je kunnen zeggen dat het fenomeen gebedsgenezing is gegrond op de twee teksten die we gelezen hebben. In Marcus 16 staat dat de gelovigen zieken de handen op zullen leggen en dat zij dan genezen zullen worden. Kort twee dingen daarover:

De tekst uit Jakobus lijkt duidelijker. Gebedsgenezers en Pinkstergroepen gronden hierop kun dienst van gebedsgenezing. En wat wel opvallend is: hier ligt voor de Rooms Katholieke Kerk de basis van het sacrament van het laatste oliesel. Opvallend, omdat dat sacrament bedoeld is voor mensen die op sterven liggen en die ook inderdaad zullen sterven, terwijl in Jakobus juist sprake is van genezing en opgericht worden.

Deze tekst uit Jakobus is dan ook veel minder duidelijk dan 'ie op het eerste gezicht lijkt. Er bestaan nogal wat verschillende uitleggingen van. En het is eigenlijk ook wel een beetje een verrassende tekst. Kijk alleen maar naar het begin: Is er iemand bij u ziek? Laat hij dan de oudsten van de gemeente tot zich roepen...
Zeg nou zelf, daar zit je toch niet gelijk aan te denken als je ziek bent: om dan de oudsten van de gemeente erbij te halen. Nee, als je ziek bent, dan ga je toch zeker naar de dokter!?
Kijk en dat is nou gelijk een beetje het probleem tegenwoordig. Net als heel veel andere dingen uit ons dagelijks leven zijn ook gezondheid en ziekte nogal los komen te staan van geloof. Als je griep of hoofdpijn hebt, ga je dan bidden of de Here je weer gauw beter wil maken? Ik denk dat de meeste mensen eerst een aspirientje nemen. En je chronische darmklachten, leg je die voor aan de Here met de bede of Hij je er van wil genezen? Ik denk dat heel veel mensen eerst heel wat af dokteren en ik weet niet hoeveel middeltjes en poedertjes en drankjes uitproberen voordat ze er een keer aan denken er gebed voor te vragen. Alleen bij heel ernstige ziekte, als er geopereerd moet worden of een ingrijpende behandeling moet plaatsvinden vraag je om voorbede in de kerk - waarom zou je een ander ook met jouw kwaaltjes opzadelen!?

Daar komt nog bij dat onze maatschappij natuurlijk op en top een gezondheidsmaatschappij is. Alles draait om gezond zijn en er goed uit zien. Ziekte, pijn en lijden mogen eigenlijk niet voorkomen en moeten ook zo snel mogelijk worden uitgebannen. En daarmee ga je er aan voorbij dat ziekte, handicap en lijden ook een bepaalde bedoeling / betekenis kunnen hebben. Maar wij hebben voor de meest uitzonderlijke ziektes zijn wel namen bedacht en medicijnen gevonden. De invloed van artsen en specialisten is ontzettend groot - wat moet je ook als persoon die geen hout verstand heeft van al die dure namen, je gaat dan toch maar af op wat de dokter zegt. Wie roept er dan de oudsten van de gemeente bij? Wat moeten die nou aan je ziekbed!?

Vroeger, en ook nu nog wel in andere culturen, was / is dat heel anders. Daar is de gezondheidszorg niet gescheiden van de godsdienst, maar zijn ze veel meer met elkaar verbonden. Daar werken zeg maar dokters en dominees samen. Als Jezus een melaatse geneest, moet hij zich niet aan de dokter tonen, maar aan de priester! En is dat ook niet veel natuurlijker - je geloof heeft toch alles te maken met hoe je je voelt, heeft toch invloed op je geestelijk en lichamelijk welbevinden, heeft toch alles te maken met waar je uiteindelijk je vertrouwen op stelt...?

Jakobus roept zijn hoorders / lezers op naar de oudsten van de gemeente te gaan. Dat had voor zijn tijd zeker ook te maken met de verzoeking die er toen uitging op de mensen om bij ziekte naar de dienaren van Asklepios, de god van de geneeskunde te gaan. (De dokters nu hebben nog steeds het teken van die god Asklepios - een gekronkelde slang - op bijvoorbeeld hun auto staan.) Maar Jakobus wil niet dat de leden van de gemeente hun heil zoeken bij heidense tovenaars en waarzeggers, maar dat zij hun genezing verwachten van de Here!

Maar moet je dan in het vervolg in plaats van naar de dokter naar de dominee? Moet je dan stoppen met medicijngebruik en voortaan alleen nog maar bidden? Dan krijg je toch van die enge toestanden, zoals je in sommige sektes wel hebt, dat er mensen overlijden omdat ze niet of veel te laat de goede medicijnen krijgen? Nee, hier gaat het absoluut niet om. Laten we blij en dankbaar zijn dat de geneeskunst in ons land zover ontwikkeld is, en dat er zulke deskundige artsen, specialisten en verpleegkundigen zijn. En zulke fantastische medicijnen en behandelingen. Alle dank aan de Here daarvoor! Waar het omgaat is de gerichtheid: waar vertrouw je op, waar verwacht je genezing van? Of nog duidelijker: op wie vertrouw je, van wie verwacht je genezing? Is dat de dokter of de Here? En welke plaats krijgt het gebed in je ziek zijn? Begin je ermee, of is het een sluitstuk of misschien zelfs laatste strohalm?

Is er iemand bij u ziek? Wie is die zieke en wat heeft die eigenlijk onder de leden? Allereerst kun je zeggen dat het een gelovige is, iemand die bij de gemeente hoort (bij u). Vervolgens weet de persoon in kwestie ook dat hij of zij ziek is, hij of zij erkent dat er ingrijpen nodig is. Wellicht zijn er langere of kortere tijd klachten en is de dokter erbij gehaald, die een diagnose heeft gesteld. Het is aannemelijk dat het hier om meer gaat dan een griepje of verkoudheid - hoe vervelend die natuurlijk ook kunnen zijn. Nou wordt uit het vervolg van de tekst wel de conclusie getrokken dat het gaat om iemand die vooral geestelijk ziek is. Verderop wordt immers gesproken van zonden en vergeving en het elkaar je zonden belijden. Alhoewel het zeker zo kan zijn dat zonden je ziek maken, allereerst geestelijk, maar met doorwerking naar lichamelijke klachten, is het toch niet zo dat je moet concluderen dat het hier uitsluitend om iemand gaat die geestelijk ziek is. Dat kan ik zo zeggen vanwege de Griekse woorden die gebruikt worden: in vers 14 staat een woord dat letterlijk 'zonder kracht' betekent en in het Nieuwe Testament vooral gebruikt wordt voor echt (lichamelijk) ziek zijn; en in vers 15 (de lijder) staat een woord dat nog sterker een fysieke uitputting aangeeft à je zou het ook met 'de doodzieke' kunnen vertalen. En verder staat er in vers 15: ...en als hij zonden heeft gedaan... Dat hoeft dus niet perse het geval te zijn. Al met al mag je concluderen dat die zieke persoon ernstig ziek is en dat er zowel sprake kan zijn van lichamelijke als geestelijke ziekte. Die zieke is zelfs zó ziek, dat hij niet meer zelf naar de oudsten toe kan, maar hen bij zich moet laten roepen. N.B.: de zieke vraagt dus of de oudsten komen - het initiatief gaat van hem / haar uit! Daarin toont de zieke tegelijk z'n afhankelijk geloof en laat hij / zij zien dat het geloof ook alles met zijn ziek-zijn te maken heeft.

Nu is alleen nog de vraag: wie worden er met die oudsten van de gemeente bedoeld? Er wordt namelijk wel gesuggereerd, op grond van allerlei redenen die ik u nu maar zal besparen, dat met deze oudsten bedoeld zijn de apostelen (of in ieder de oor- en ooggetuigen van Jezus) die de leiding hadden in de jonge christelijke kerk van Jeruzalem. De mensen die dit menen zeggen dus ook dat er in Jakobus 5 geen sprake is van een algemeen voorschrift dat ook nu nog geldt, maar dat deze regel uitsluitend gold voor de leden van kerk van Jeruzalem. Deze uitleg is niet geloofwaardig. Allereerst niet omdat Jakobus een brief schrijft aan de gelovigen in de verstrooiing. Waarschijnlijk zijn naar aanleiding van de steniging van Stefanus de christenen van Jeruzalem alle kanten opgetrokken. Ze wonen nu in het buitenland, soms op verre afstand van Jeruzalem. En het lijkt toch niet erg aannemelijk dat zij de oudsten uit die stad moesten laten overkomen - dat zou maanden kunnen duren! Daar komt nog bij dat het in het Nieuwe Testament ook niet gebruikelijk is als het gaat over 'de oudsten' alleen aan de apostelen te denken. In Handelingen en in andere pastorale brieven wordt met 'de oudsten' steeds bedoeld de leiders van de plaatselijke gemeente, de ouderlingen dus.

Goed, maar waarom de ouderlingen? Hebben zij soms speciale gaven van genezing ontvangen? Nee! Horen zij misschien bij de categorie 'superchristen' met een buitengewoon geloof? Nee! De oudsten worden niet bij de zieke geroepen omdat zij een eventuele individuele genezingsgave hebben - nergens wordt dat bij de vereisten voor ouderlingen of diakenen genoemd. Nee, de oudsten zijn aan de ene kant de vertegenwoordigers van de christelijke gemeente en aan de andere kant middelen in dienst van de heilige Geest om gelovigen te helpen en ondersteunen.
Wat opvalt is dat gesproken wordt over de oudsten - meervoud. Het is niet ééntje die op bezoek komt, het zijn er meerdere, misschien wordt zelfs wel bedoeld het hele college, de hele kerkenraad. Waarom dat? Ik denk dat het te maken kan hebben met het beoordelen van de geestelijke situatie van de zieke, zeker in het geval er sprake is van zonde en schuldbelijdenis (zoals het daar verderop in de tekst over gaat). Het kan ook te maken hebben met kracht, zoals bijvoorbeeld in Matteüs 18: 19 staat: "...als twee van u op de aarde iets eenparig zullen begeren, het hun zal ten deel vallen..."
En wat tenslotte nog opvalt is, dat dus niet één of andere in genezingen gespecialiseerde ambtsdrager of gebedsgenezer erbij moet worden geroepen, maar 'gewoon' de plaatselijke oudsten. Zij mogen voor de zieke bidden, hem of haar met olie zalven en hoogst waarschijnlijk ook de handen opleggen (maar daarover dus volgende keer). En het wonder is dat het gelovig gebed de lijder gezond zal maken. Gelovig gebed - dat is dat er geen twijfel over mogelijk is dat God ook inderdaad kan genezen à alle dingen zijn immers mogelijk voor wie gelooft! N.B.: dan wordt niet het gelovig gebed van de zieke bedoeld, maar dat van de oudsten! Nooit kan er dus een verwijt zijn van gebrek aan geloof bij de zieke als er geen genezing optreedt!

Laten we ten slotte, met wat we nu weten vanuit Jakobus 5, eens teruggaan naar die gebedsgenezingsdiensten. In feite moet je concluderen dat daar de boel precies omgekeerd wordt:

  1. het initiatief gaat niet van de zieke uit, maar van de gebedsgenezer; hij biedt een genezingsdienst aan, en de zieke gaat daar dan naar toe. Terwijl de bijbel dus leert dat de zieke in geloof het besluit moet nemen om de oudsten bij zich te roepen;
  2. er wordt niet gekozen voor de vertrouwelijke, om niet te zeggen huiselijke omgeving waarin de zieke verblijft, maar voor massale bijeenkomsten. Terwijl de bijbel dus leert dat de oudsten bij de zieke op bezoek moeten gaan. De genezing vind heel duidelijk plaats in de kring van de eigen gemeente. (Gevolg van massabijeenkomsten kan namelijk zijn dat allerlei onheuse motieven een rol gaan spelen, zoals het kicken op genezen van anderen, de behoefte aan spektakel en sensatie; de betekenis van hysterie en illusie).
  3. ondanks alle beweringen dat ze niet zelf in het middelpunt willen staan, richt alle aandacht zich in gebedsgenezingsdiensten toch vooral op de gebedsgenezer. Daar komen de zieken voor, op hem / haar hebben ze hun hoop gevestigd, met alle gevaren van persoonsverering en -verheerlijking. Terwijl de bijbel dat dus juist wil voorkomen door niet één maar meerdere mensen in te schakelen. Bovendien zijn dat dan heel 'gewone' mensen die niet zelf een bepaalde gave van genezing hebben. Nooit zal zo dus één persoon, maar steeds de echte grote Heelmeester Jezus Christus centraal staan.

Deze kritische opmerkingen over gebedsgenezers en hun manier van handelen betekenen niet dat God vandaag de dag niet meer geneest en dat dat ook niet kan door het gebed. God geneest en Hij doet dat ook op het gelovig gebed! Laten we dat ook vasthouden, al zijn daarover heel wat vragen te stellen. Daarover Deo volente volgende keer.

Amen.

Gebed (na de preek)

Wij danken U Here God dat U onze grote en enige Heelmeester bent en wilt zijn. Wij geloven dat U inderdaad de macht hebt om zieken beter te maken. En dat U ook tegenwoordig nog ingrijpt in mensenlevens om beterschap en herstel te geven.
In ons omgaan met ziekte wijst U ons in de bijbel ook een weg. Gebed is altijd, maar dan zeker, heel belangrijk. Here, wil geven dat wij ons heel ons leven, en dus ook als we ziek zijn of iets onder de leden hebben, U zoeken en U erbij betrekken. En onze hoop en ons vertrouwen niet op mensen stellen - hoe deskundig ze ook mogen zijn -, maar alleen op U. U bent onze verwachting, Here.
Wij danken U dat we in een land leven waarin de geneeskunde zo ontzettend goed ontwikkeld is. Wij danken U voor deskundige artsen, specialisten en verpleegkundigen. Wij danken U voor fantastische behandelmogelijkheden en medicijnen. Wij zien dat als gaven uit uw Vaderhand.
Tegelijk weten we Here, dat in ons land heel veel draait om gezond zijn en er goed uitzien. Bewaar ons ervoor dat ook wij dat als ons levensdoel stellen. Leer juist ook aanvaarden dat ziekte en lijden en handicap een bepaalde bedoeling kunnen hebben, speciale betekenis. Leer ons het besef dat er meer is dan lichamelijke gezondheid, namelijk dat we door Jezus Christus met U verzoend mogen zijn, dat U rust en vertrouwen wilt geven, en dat niets ons kan scheiden van uw liefde.
We weten, Here, dat er speciale gebedsgenezingsdiensten worden gehouden. Wij vinden het moeilijk om daar goed mee om te gaan. En hebben er vanuit de bijbel ook wel zo onze vragen bij. Wij bidden U, of U gebedsgenezers en bezoekers van zulke diensten en ook ons goed en helder zicht wilt geven op wat U wilt, om in ziekte de weg te gaan die U wijst. Ook als dat een weg is die moeilijk voor ons is en misschien niet geeft wat we gehoopt of verwacht hadden. Here God, U geneest. Ook op het gelovig gebed. Laat dat voor ons vast staan en tegelijk aan het denken zetten. Help ons daarover nadenken, eerlijk en open voor uw Geest. Breng ons daar verder in. Tot eer van uw Naam. Tot heil van uw kinderen.
Wij bidden in Christus.

Amen.

Terug naar

Terug naar Preken die Spreken
border

http://prekendiespreken.nl/
Heeft U vragen of opmerkingen, mail naar