Jakob (Deel 1: Gods verrassende keuze is genade)

Thema: Gods verrassende keuze is genade
Tekst: Genesis 25: 19-26
Tekstgedeelte(n): Romeinen 9: 1-13
Genesis 25: 19-26
Door: Ds. J. Ophoff (predikant gereformeerde kerk vrijgem. Zwijndrecht)
Gehouden te: Zwijndrecht op 24 augustus 2003
Opmerking RJCV: In deze prekenserie volgen we de ontwikkeling in Jakobs leven. Hoewel enkele delen van deze serie ook zelfstandig gelezen zouden kunnen worden, ontstaat er meer inzicht indien de delen in serie worden gelezen.
Jakob - 1: Gods verrassende keuze is genade,
Jakob - 2: Esau blijft verantwoordelijk voor zijn daden,
Jakob - 3: In het gevecht om Gods zegen zijn er alleen verliezers,
Jakob - 4: Gods liefde is onvoorwaardelijk,
Jakob - 5: In Labans huis zet God Jakob vast: bekering is nodig,
Jakob - 6: De God van Betel bevrijdt Jakob uit de greep van Laban,
Jakob - 7: God brengt Jakob in de crisis van zijn leven: alleen uit genade verzoening,
Jakob - 8: Vernieuwing is een must: uit genade.
Extra: Inleiding op de prekenserie: Jakob.

Aanwijzingen voor de Liturgie

Votum en zegengroet
Ps. 27: 1, 3
Wet
Ps. 38: 1, 5, 9, 11
Gebed (om opening van het Woord)
Lezen: Romeinen 9: 1-13
Ps. 147: 1, 5, 7
Tekst: Genesis 25: 19-26
Preek
Lied 409: 1-2, 5
Gebed
Collecte
Ps. 146: 1-3, 8
Zegen

Geliefde gemeente van Christus, gasten,

Isaak en Rebekka krijgen een tweeling. Twintig jaar lang kregen ze geen baby. Hun huwelijk was kinderloos. En dan zijn er ineens twee. Dat is feest! Maar dat lees je niet. Je leest niet dat Rebekka lachte zoals Sara na de geboorte van Isaak. Rebekka is ontsteld wanneer ze een tijdje zwanger is. Wat hangt haar boven het hoofd?
Als tweeling kun je veel aan elkaar hebben. Je kent vaak een heel nauwe band. Maar bij Esau en Jakob gaan de wegen uiteen. Vanaf het eerste begin. Dat gaat heel ver. De één staat de ander naar het leven.
Achter de geboorte van deze tweeling ligt de keuze van God. Die keuze gaat helemaal in tegen menselijke overwegingen. Maar net als in het huwelijk van Abraham en Sara wordt ook in de tent van Isaak en Rebekka Gods genade zichtbaar.

Gods verrassende keuze is genade

De schrijver van Genesis zet alles op een rijtje. Dit is de geschiedenis van Isaak, de zoon van Abraham. Toen hij veertig was, trouwde hij met Rebekka. Hij benadrukt dat Rebekka uit Aram afkomstig is. Dat is allemaal in de voorafgaande hoofdstukken uitvoerig beschreven. Waarom is het nodig dat nog eens te herhalen?
Dit is de geschiedenis van Isaak. Met 'geschiedenis' valt een woord dat vaker voorkomt in Genesis. Het staat voor een knooppunt. Je sluit aan bij het verleden, maar je kijkt ook al naar voren. Hoe gaat het verder. Het wordt ook wel vertaald met nakomelingen. Wanneer de nakomelingen van Terach worden genoemd, is dat het begin van de geschiedenis van Abraham. Die vertaling is hier ook beter. Dit zijn de nakomelingen van Isaak. In het vervolg gaat het nauwelijks over Isaak. Het gaat om de geschiedenis van Esau en Jakob.
De schrijver geeft aan het begin van die geschiedenis een heel korte samenvatting van wat voorafging. Abraham verwekte Isaak. In de hele geschiedenis van Abraham draait het om de belofte van God. Hij had Abraham een talrijk nageslacht beloofd. Dat was onmogelijk zonder zelfs maar één zoon. Het begin is er: Isaak. Hoe gaat het verder?
Isaak trouwt als hij veertig is. Veertig staat in de bijbel voor een afgerond geheel. Je ziet dat mooi bij Mozes met drie perioden van veertig jaar. In het oude oosten beschouwde men het leven dan als gerijpt. Je bent toe aan een huwelijk. Esau trouwt ook op zijn veertigste.
Isaak trouwt met een meisje uit Aram. Het is familie van Abraham zelf. Dat is heel belangrijk. Isaak trouwt niet met een meisje uit zijn eigen Kanaänitische omgeving. Je mag verwachten dat er kinderen geboren worden. Het ligt in de lijn van Gods belofte aan Abraham. Er komt nageslacht. Maar als Abraham oud is, kent hij een heel beperkte vervulling van die belofte: één zoon, zonder kinderen. Isaak en Rebekka lijken kinderloos te blijven. Dat duurt jaren. Isaak is zestig jaar wanneer de tweeling geboren wordt. Twintig jaar geleden was hij met Rebekka getrouwd.
Toch ligt het anders dan bij Abraham en Sara. Bij Abraham gaat het hoofdstukken lang over de vervulling van die belofte van een zoon en een talrijk nageslacht. Nu wordt het allemaal bij elkaar genomen in één vers. Natuurlijk was het voor Isaak en Rebekka een groot probleem in hun huwelijk. Ongetwijfeld hebben ze vaak gedacht aan de lange jaren die Abraham en Sara hadden moeten wachten. Isaak bidt ook voor zijn vrouw tot de Here. Om vervulling van de belofte. De Here hoort. De onvruchtbaarheid wordt opgeheven. Dat zal niet direct zijn gebeurd. Isaak heeft jaren lang volhard in het gebed. Dat is heel fundamenteel in de geschiedenis van Israël. Israël als volk was er nooit geweest zonder die wonderlijke geboorte van Isaak. En ook niet zonder die wonderlijke geboorte van de tweeling op het gebed van Isaak. Je ziet daarin de lijn doorlopen van Gods belofte en van gebed.
Rebekka is zwanger. Er gaan een aantal maanden voorbij. Misschien is ze halverwege of nog eerder. Ze voelt dat er in haar iets niet goed gaat. Ze voelt de strijd in haar. Kinderen die op elkaar stoten. Rebekka wist niet dat ze twee kinderen droeg. Een echo is iets van deze tijd. Dan zie je twee baby's in de moederschoot op een foto. Rebekka heeft er een naar en onheilspellend gevoel bij. Wat overkomt mij hier? Ze vraagt niet naar het waarom. Het is meer schrik en ook angst.
Ze gaat er mee naar de Here toe. Je leest niet op welke manier ze dat doet. Misschien ging ze naar een heilige plaats. Misschien zocht ze ook wel de stilte en bad ze. Je kunt veel zeggen over het huwelijk van Isaak en Rebekka. Ze hadden hun voorkeuren. Hoe gingen ze met elkaar om? Maar Isaak bidt voortdurend voor zijn vrouw in een gebed om kinderzegen. En Rebekka gaat naar de Here toe in haar grote zorg. Daarin zie je wel eenheid in hun huwelijk. Met wat ze meemaken gaan ze naar de Here God toe. Dat lees je later niet. Je moet het ook niet idealiseren. Maar de schrijver vertelt het hier wel: Isaak en Rebekka kennen eenheid in het geloof. Het is belangrijk dat je als man en vrouw samen op gaat naar God. Samen en ook alleen tot Hem bidt in je huwelijk en gezin. Daar valt de beslissing welke plaats jij God geeft in je huwelijk, in je leven. Hoe leef ik met God? Als ik tegen zorg en moeite aanloop. Maar ook elke dag.
Rebekka gaat naar de Here toe. Ze krijgt ook antwoord. Dat is heel bijzonder. Ze draagt een tweeling. Twee volken zullen uit haar voortkomen. De belofte van een talrijk nageslacht geldt voor haar beide zonen. Rebekka hoeft zich geen zorgen te maken over het verloop van de zwangerschap of de bevalling. Zij wordt moeder van twee volken.
Maar voor een moeder is de boodschap van God ook indrukwekkend en angstig. Twee volken draagt ze in zich. Hun wegen zullen uit elkaar gaan. Dat tekent zich af vanaf de geboorte. Eigenlijk al in de moederschoot. Het ene volk zal sterker zijn dan het andere. Dat ligt haast voor de hand. Maar de oudste zal de jongste dienstbaar zijn. Vanaf hun geboorte is hun verhouding getekend door strijd.
God maakte ook onderscheid tussen Isaak en Ismaël. Maar dat was toch anders. Ismaël had een andere moeder. Ismaël was door Abraham en Sara zelf geregeld. Zo wilden zij een opening creëren toen ze er helemaal geen gat meer in zagen. Maar toen God Isaak gaf waren er geen kunstgrepen van mensen nodig. De Here geeft de doorbraak. Hij opent de weg naar verlossing, opdat het heil bij de volken komt.
Esau en Jakob zijn een tweeling. Ze hebben dezelfde moeder. Ze zijn kinderen van het verbond en van gebed, net als Isaak zelf. Toch zegt God van tevoren dat ze tot twee volken zullen uitgroeien die als vijanden tegenover elkaar zullen staan. In die strijd zal de jongste de oudste gaan overheersen. God zegt van tevoren langs welke weg Hij zijn zegen gaat geven. De belofte van verlossing aan Abraham gaat via de lijn van Jakob verder naar de volken in de wereld. God doet het niet via de voorkeur van mensen. Het eerstgeboorterecht was toen onaantastbaar. God kiest een onverwachte weg. Dat is zijn vrijheid. Die verrassende keuze vertelt Hij al aan Rebekka voor de geboorte van de tweeling die ze draagt. In haar zorg en angst heeft ze de Here gezocht. Ze krijgt een antwoord dat verstrekkend is. Twee volken en de jongste gaat boven de oudste uit.
Paulus worstelt vele eeuwen later met die ingrijpende vraag: waarom komen toch zoveel joden niet tot geloof in Jezus Christus? Hij gaat voor een antwoord op die vraag terug naar de tent van Isaak en Rebekka. Kijk, zegt Paulus, daar zie je al dat God kiest. Er is wel verschil. In die tent werden twee volken geboren. Het ging om meer dan twee jongetjes waarvan de jongste sterker zou worden dan de oudste. Het ging om twee volken. Maar die keuze door God werkt door. Het is niet vanzelfsprekend. Ook als je deel uitmaakt van dat ene volk voor wie de belofte is, kom je niet automatisch tot geloof. De verkiezing door God werkt door. Elke vanzelfsprekendheid, elk beroep op eigen afkomst of prestatie valt weg. Abraham en Isaak hadden al geen reden om te roemen in zichzelf. Jakob en zijn kinderen zeker niet. God kiest al van tevoren. Paulus laat zien dat God daarin Dezelfde is gebleven. Gods keuze is genade. Je band met de Here is niet iets waarop je je kunt beroemen. Het is alleen genade van God voor jou.
Hier staat niet dat Esau verworpen wordt. God openbaart langs welke weg zijn zegen gaat. In het leven van Esau zal zichtbaar worden hoe hij met die zegen omgaat. In het leven van Edom als volk ook. Jakob heb ik liefgehad, Esau heb ik gehaat: dat is een woord van de Here uit Maleachi's tijd. God brengt daarin zijn concrete liefde voor Israël onder woorden. En ook zijn concrete haat in het oordeel over Edom. Hoe heeft het zich allemaal uitgewerkt in die vijandschap tussen Israël en Edom. Het is geen uitspraak van de automatische piloot, alsof Esau en Edom later wel die weg moesten gaan. Alsof ze zich wel zo frontaal tegenover Jakob moesten opstellen.
Dat is nu nog ver weg. Het gaat erom langs welke weg God verder werkt aan die belofte. Zijn zegen aan Abraham in wie alle volken gezegend zullen worden. De weg naar Jezus Christus die de wereld zal redden. God kiest die weg zelf, onafhankelijk van mensen. Heel vaak verrassend.
De tweestrijd wordt al zichtbaar bij de geboorte. Het is inderdaad een tweeling zoals de Here had gezegd. Jakob legt het af tegen Esau. De oudste kent een gezonde roodbruine kleur en is helemaal behaard. Zijn naam past bij zo'n ruige boy: Esau, dichtbehaard. Daarna komt zijn broer. Hij houdt de hiel van Esau vast. Het gevecht zet zich door tot bij de geboorte. Jakob verliest, maar hij legt zich er niet bij neer. Hij grijpt Esau bij z'n hiel.
Het zijn heel verschillende kinderen. Dat blijkt ook uit de beschrijving. Over Esau worden dingen gezegd in verband met zijn uiterlijk: een gezonde kleur, ontzettend behaard. Daar heeft zijn naam ook mee te maken. Jakob heeft een heel blanke huid, maar dat horen we pas veel later. De schrijver vertelt nu zijn activiteit: Jakob legt zich niet neer bij zijn achterstand. Jakob, hielenlikker? Bedrieger. 't Probleem is dat de naam Jakob op verschillende manieren kan worden afgeleid. Het heeft zeker met hiel te maken. Maar Esau noemt later zijn naam als bedrieger. Dat kan ook. Eigenlijk betekent Jakob: moge God beschermen. En hij heeft zijn naam gekregen vanwege die greep naar de hiel van Esau.
Jakob verliest. En wint zo. De oudste zal de jongste onderworpen zijn. Want God kiest. Niet op basis van afkomst. Die is bij beiden dezelfde. Niet op basis van prestatie. Die is nog helemaal niet bekend. Niet op basis van natuurlijke eigenschappen. Die moeten nog helemaal uit de verf komen. Eigenlijk zeg ik het verkeerd, te menselijk als ik zeg: Jakob verliest en wint zo. God kiest. Hij kiest de jongste als degene die de overhand krijgt. God kiest in zijn genade. Jakob heeft dat nooit aan zichzelf te danken. Hij verloor de wedstrijd van Esau. God koos hem niet omdat hij verloor. Maar God koos zelf, om eigen redenen. Die keuze is alleen genade. Dat is het evangelie in de tent van Isaak en Rebekka.
Als God kiest kunnen mensen dat niet voorspellen. God kiest Saul als koning, uit die kleine stam Benjamin. God gaat een hele rij van sterke broers voorbij en kiest David. Ze hadden hem bijna vergeten op te halen van de schapen. God kiest een klein volk. Er waren veel grotere en sterkere volken. Jezus ontfermt zich over tollenaars en prostituees. Mensen die zwak staan maar ook vooraanstaanden. Hij is zelf de mens die veracht wordt.
Dat is de fundamentele les van Gods keuze in de tent van Isaak. God kiest niet op basis van prestaties. Dat zal in Jakobs leven nog vaker zichtbaar worden. Het evangelie is niet gereserveerd voor de sterken. Ook niet voor de zwakken. Op zijn manier staat Jakob heus wel zijn mannetje. Hij kan putdeksels lichten waar herders het laten afweten. Maar het evangelie is voor iedereen. Je mag je gered weten uit genade.
Misschien klinkt het wat raar om vandaag te zeggen: het evangelie is voor iedereen. Maakt deze geschiedenis dat duidelijk? God vertelt aan Isaak en Rebekka dat Hij niet de gewone weg volgt. Hij laat de belofte aan Abraham en Isaak niet verder gaan via de lijn van de oudste. Met die belofte stond heel wat op het spel. Isaak wist van zijn vader Abraham hoe die met de Here had geworsteld. Isaak had het zelf gevoeld toen hij als jongen geofferd zou worden. Met deze belofte aan Abraham en Isaak stond de wereld op het spel. Redding, Licht voor deze wereld, voor alle volken. God zou dat waar gaan maken. Dat kon een mens niet. Abraham stond uit eigen kracht op dood spoor. God geeft het wonder van nageslacht. Hij geeft ook het wonder van verlossing.
En nu: niet de oudste, maar de jongste. Opnieuw wijkt God af van de weg die mensen zouden kiezen. En hij doet dat al heel vroeg. De jongetjes moeten nog geboren worden. Er is nog niets te zien van twee volken. Maar de Here maakt zijn verrassende keuze bekend. Het wordt de jongste en het wordt het volk dat uit hem zal ontstaan. Dat is de weg van genade.
De verleiding is groot om te zeggen: De Here kiest. Dus het is voor de één en de ander kan het wel vergeten. Je wacht maar af. Maar het is juist een beroep op jou om de Here te vertrouwen. Je komt bij God nooit teleurgesteld uit. Het gaat erom dat je je overgeeft aan zijn genade. Dat je afziet van elke poging om je bij God overeind te houden.
Juist in de geschiedenis van Jakob en Esau wordt zichtbaar hoe groot de verleiding is wel zelf de zaken in eigen hand te houden. Dat is ontzettend herkenbaar. Je wilt het liefst dat God jou aanvaardt op grond van jouw prestaties, jouw goede wil, jouw fatsoenlijke leven. Daar zou de Here rekening mee moeten houden.
Maar de Here zegt: Ik kies om mijn eigen redenen. En ik vertel je het evangelie van genade. Het evangelie van mijn Zoon Jezus Christus. Verlossing die voor de volle honderd procent bij Mij wegkomt. Daar hebben mensen zelf niets aan toe te voegen. Daarom vertel Ik in mijn Woord van mijn verkiezende liefde. Dat evangelie is voor iedereen. Wanneer je die liefde vertrouwt, wanneer je in Mij gelooft, word je behouden.

Amen.

Terug naar

Terug naar Preken die Spreken
border

http://prekendiespreken.nl/
Heeft U vragen of opmerkingen, mail naar